maandag 27 november 2006

Ik zie, ik zie, wat ik niet zie


Kijken doe je met je ogen, zien met je hersenen. Maar soms is de bovenkamer het niet met zichzelf eens en zien we dingen ...

Neurowetenschapper Maarten Frens: "Soms nemen onze hersenen ons in de maling." FOTO JACQUELINE DE HAAS
... die er níet zijn. Over dat gezichtsbedrog schreef neurowetenschapper Maarten Frens een boekje vol verrassende voorbeelden.
Kijk naar een gekleurd vlak en je hersenen houden je al voor de gek. ,,Onze ogen zijn alleen in staat om verschil te zien, contrast,’’ vertelt neurowetenschapper Maarten Frens (40). ,,We registreren in feite alleen de overgang van de ene kleur naar de andere, de rest vullen onze hersenen zelf in.’’
Kijken doe je dus met je ogen, maar zien met je hersenen, doceert Frens, hoogleraar Systeemfysiologie aan het Erasmus MC in Rotterdam. Hij geeft nog een voorbeeld. ,,Als je recht naar mij kijkt, zie je ook om mij heen kleur. Eigenlijk kan dat niet, want alleen onze gele vlek (zie ook de infographic op deze pagina, red.) is heel gevoelig voor kleur. Maar omdat je de rest al een keer gezien hebt, vullen de hersenen de ontbrekende informatie aan.’’ Soms gaat het echter mis en laat ons brein ons iets zien, dat er écht niet is. Over die illusies schreef Frens samen met inmiddels ex-collega Stefan Louw een boekje: ‘Ik zie, ik zie, wat ik niet zie’. Het knalroze boekje bevat plaatjes, grafieken en tekeningen die allemaal iets laten zien dat er niet is. Plús de uitleg waarom hersenen ons in dat specifieke geval foppen.
De uitgave is voor kinderen bedoeld maar volwassenen kunnen er ook nog wat van leren. Deze bijvoorbeeld: Waarom is op een foto een berg een berg en geen dal? We kijken naar waar het licht vandaan komt, normaal gesproken van boven. Draai de foto om, en je ziet geen berg, maar een krater.
De hersenspecialist ontwikkelde de voorbeelden in eerste instantie om studenten medicijnen een praktijkles te geven in schizofrenie. ,,Ik wilde studenten dingen laten ervaren die er niet zijn en die niet kunnen. Zodat zij net als schizofrenie-patiënten aan hun eigen beoordelingsvermogen zouden twijfelen.’’ De les was zelfs iets té leuk. ,,Ze hadden een heel gezellige middag, maar studenten zijn daar natuurlijk om te leren. Voor hen heb ik het materiaal dus iets bijgeschaafd.’’
Hoe komt het dat onze eigen bovenkamer ons soms in de maling neemt? Frens: ,,In de hersenen is er een ‘Wat-pad’ en een ‘Waar-pad’. Als we willen zien waar we naar kijken, gebruiken we het wat-pad, willen we iets pakken, dan gebruiken we het waar-pad. Soms komen beide paden tot een verschillende conclusie. In dat geval zien we iets dat er niet is.’’
In enkele kamers op de twaalfde verdieping van het faculteitsgebouw van het Erasmus MC houdt de jonge hoogleraar zich samen met zijn vijftien tot twintig medewerkers dagelijks bezig met veel complexere zaken. ,,Ik bestudeer hoe mensen motorisch leren,’’ vertelt Frens. ,,Waarom raak je de eerste keer op een squashbaan geen bal, maar na een peer keer oefenen wel? Wat voor mechanismen heeft een mens om dat te kunnen leren?’’
Een van zijn ‘uitvindingen’ is de wetenschap dat mensen een beweging sneller leren als ze veel pauzes nemen tijdens het oefenen. ,,Hersenen leren dus sneller als ze even over een beweging hebben kunnen nadenken.’’ En dat zou niet alleen voor het leren van bewegingen hoeven gelden, denkt Frens. ,,Franse woordjes, bijvoorbeeld. Een half uur staren op een rijtje heeft waarschijnlijk minder effect dan naar het rijtje kijken, even tussendoor msn-en en dan weer herhalen.’’
De Utrechtse hoogleraar is zijn hele leven al gefascineerd door hersenen. ,,Ze zijn zo ongelooflijk complex, ik kan geen enkel ander veld bedenken waar nog zoveel te ontdekken valt. En het mooie is, je hebt ze voor alles nodig. Om effectief een politiek debat te voeren tot het terugvinden van de de weg naar de lift.’’
De werking van het brein laat hem Frens zelden los. ,,Er zijn altijd dingen die me opvallen. Ik zat een keer ’s avonds met mijn familie aan tafel toen ik ontdekte dat als je scheel kijkt en je hoofd op en neer beweegt, je een psychedelisch effect krijgt. Dat werd natuurlijk een heel gezellige maaltijd en die informatie heb ik een keer tot een tentamenvraag weten te verwerken.’’
Op zijn werk voelt Frens zich een ‘ontdekkingsreiziger’. ,,Ik kom elke dag op gebieden die niemand kent.’’ De truc om op koers te blijven in de onontdekte velden van de bovenkamer, is uiterst kritisch blijven, bezweert de hersenspecialist. ,,Het gaat pas mis als je denkt: ‘dat zie ik toch, dus is het zo’.’’
REACTIES

Ik deed met mijn kids altijd het spelletje : Ik zie, ik zie wat jij niet ziet. Hahaha

Desiree - Den Haag - 28/11/06 - 15:45:32

Ik vind het een leuk boeiend en intersant onderwerp. Bedankt.

Dus als ik goed begrijp en zo ook in de krant nagelezen te hebben, heeft men een waar-plek en een wat-plek, waar bevind de bewaarplek eigenlijk, dus herinneringen e.d.?

Notul - Utrecht - 28/11/06 - 11:26:25

Mijn God , eindelijk eens iets interessants in de krant. Weteschap boven alles is mijn motto.

JOOP - Amsterdam - 27/11/06 - 21:56:42

Je kan jezelf wel vragen stellen maar stel jezelf de vraag wat heb ik nu opgelost.
Schizofrenie nee, een bipolaire stroornis nee,Borderliner nee wat heb je dan nu eigenlijk al opgelost.
Op zoek naar het nieuwe is heel leuk maar los eerst eens de oude vraagstukken op.
Begin bij Schizofrenie vind ik ruim voldoende.

fred - rotterdam - 27/11/06 - 20:43:55

Maar de grote vragen blijven:

Is het brein een orgaan dat bestuurd wordt door ons bewustzijn of is het bewustzijn een product van ons brein?

Als de quantumfysica stelt dat de waarnemer de werkelijkheid beïnvloed (opzettelijk vereenvoudigd), ziet dan iedereen het zelfde?

enz. enz.

We weten eigenlijk zo weinig...

Vikingdread - Rotterdam - 27/11/06 - 20:17:48

Er is niks zo vreemd als een mens. Ik .vind het altijd grappig dat de dingen die mij opvallen, heel anders zijn dan de dingen die bv mijn kids opvallen

Ineke - Heerlen - 27/11/06 - 19:31:27

Kan meneer Frens mij ook uitleggen wat ik aan al die flauwe kul heb? Behalve dat ik meebetaal aan deze duurbetaalde onderzoekshobby op stoffelijk gebied. Ik zou wel eens antwoord willen op de vraag: Wat zijn gedachten eigenlijk? Waar komen ze vandaan? Waarom kan een mens met zijn gedachten een ander mens beivloeden? Maar aan dergelijke vragen waagt Frens zich niet.
Bang???

pieter - deventer - 27/11/06 - 16:29:39

Misschien kunt u (Dhr. FRENS)eens contact opnemen met focusto.com. Ongelofelijk wat zij in korte tijd hebben gedaan. Er is veel meer tussen hemel en aarde......

van.herk - f - nl - 27/11/06 - 15:55:24
 
AD Zorgspecial: Vergelijk alle zorgverzekerings premies
AD Zorgspecial: Vergelijk alle zorgverzekerings premies

Alle zorgpremies op een rijtje

Tot 1 februari 2007 kunnen Nederlanders weer een nieuwe zorgverzekeraar kiezen, als ze dat al willen.
LEES MEER
AD Afslankservice: klik hier!
AD Afslankservice: klik hier!